Açıklama: Hollandali Bresser şirketi Hasankeyf’te OECD ilkelerini ihlal etti

Posted on Updated on

image_pdfimage_print

*** Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi *** Hasankeyf Matters *** FIVAS – Uluslararası Su Araştırmaları Kurumu ***

Basın Açıklaması, 20 Ağustos 2018 (Güncellenmesi: 13 Eylül 2018)

Geçen sene gerçekleştirilen Zeynel Bey Türbesi’nin taşınması işleminde Bresser’in sergilediği tutum Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) Rehberi’ni ihlal etmekte.


Özet
Hollanda’nın OECD Rehberi Ulusal Temas Noktası (UTN), küçük-orta büyüklükte bir Hollanda işletmesi olan Bresser’in Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu bölgesinde bulunan Hasankeyf’teki Zeynel Bey Türbesi’nin taşınması projesinde beklentileri tam olarak karşılamamış ve OECD Rehberi’nin ayrıntılı inceleme kıstaslarını tam olarak yerine getirmemiş olduğu sonucuna varmıştır. Söz konusu türbe, 15’inci yüzyıla ait, bölgenin zengin kültürel mirasın sembolü niteliğinde olan, olağanüstü bir kültürel değere sahip bir anıttır. Türbenin yerinin değiştirilmesi, etkilenen kişilerin insan hakları kapsamında yer alan kültür hakkını olumsuz etkilemektedir. Büyüklüğü her ne olursa olsun bütün şirketlerden faaliyetlerinin insan hakları üzerindeki olası olumsuz etkisini dikkate almaları ve en aza indirmeleri beklenmektedir.
UTN, Bresser tarafından yöre halkının katılımının sağlanması bakımından ayrıntılı inceleme gerçekleştirilmesi yönünde belli bir çaba sarf edilmiş olduğunu belirtmekle birlikte, Bresser’in, herhangi bir projeye girişmeden önce, insan hakları üzerinde herhangi bir olumsuz etkiye katkıda bulunmaktan kaçınmak maksadıyla daha yapısal bir yaklaşım benimsemesini tavsiye etmiştir. İnsan hakları kapsamında yer alan kültür hakkının ihlalinden kaçınmak için, yöre halkı da dahil olmak üzere bütün paydaşların Zeynel Bey Türbesi taşınmadan önce kapsamlı bir şekilde görüşünün alınmış olması gerekirdi. UTN’nin beyanı, ayrıca, Rehber kapsamında, büyüklüğü her ne olursa olsun bütün şirketlerin, tedarik zincirindeki yerlerine bakılmaksızın, insan hakları kapsamında yer alan kültür hakkı/kültürel miras ve kültürel mirasın korunması hakkı da dahil olmak üzere, insan hakları üzerinde herhangi bir olumsuz etki meydana gelmesini önlemek maksadıyla yeterli ayrıntılı inceleme gerçekleştirmekten sorumlu olduklarını teyit etmektedir.

Giriş

20 Ağustos tarihinde, Hollanda’nın OECD Çok Uluslu Şirketler Rehberi (“Rehber”) Ulusal Temas Noktası (UTN), Bresser hakkındaki ihbara ilişkin nihai beyanını yayınlamıştır (nihai beyanının Türkçe çevirisine buradan ulaşılabilir). Nihai beyanda, tarafların aracı vasıtası ile gerçekleştirilen diyalog yoluyla anlaşmaya varmış olmadıkları belirtilmektedir. UTN, nihai beyanında, Bresser’in tutumunda birtakım değişiklikler yapılmasını tavsiye etmektedir. İhbar, Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi (Türkiye), Hasankeyf Matters (Türkiye) ve Uluslararası Su Araştırmaları Kurumu (FIVAS, Norveç) tarafından yapılmıştır.

Er-Bu İnşaat adlı Türk firmasının taşeronu olarak çalışan Bresser, Zeynel Bey Türbesi’nin taşınmasında temel öneme sahip teknoloji ve becerileri tedarik etmiştir. Söz konusu anıt, 1473 yılında Osmanlılara karşı bir muharebede ölen bir Akkoyunlu şehzadesinin mezarı olarak inşa edilmiştir. Türbe, Hasankeyf antik kentini ve Dicle havzasındaki bazı başka geniş alanları sular altında bırakması beklenen tartışmalı Ilısu Barajı projesi kapsamında, silahlı güvenlik güçleri koruması altında 12 Mayıs 2017 tarihinde taşınmıştır.

Şikayetçi Taraflar, Bresser’den, Hasankeyf’teki çalışmalarını durdurmasını istemektedir.

Şikayette bulunan kuruluşlar, Bresser’den, doğru dürüst bir insan hakları değerlendirmesi ve ona eşlik etmesi gereken ayrıntılı inceleme gerçekleştirilene kadar Hasankeyf’te bütün faaliyetlerini durdurmasını istemişlerdir. Şikayette bulunan taraflar, Türbe’nin yöre halkı ve diğer paydaşlar dışarıda bırakılarak ve onayları alınmadan taşınmasına katkıda bulunmasından dolayı Bresser’in insan hakları kapsamında yer alan kültür hakkının ihlalinden sorumlu duruma düşmüş olduğunu iddia etmektedirler. Yeterli bir ayrıntılı inceleme yapılmış olsa idi, şirket olumsuz etkileri tespit edip hafifletme imkanına sahip olacaktı. Ayrıca, proje, anıtın görüş alınmadan ve insan hakları ihlal edilerek taşınmasından dolayı, hem Avrupa Mimari Mirasının Korunması Hakkında Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ne (CETS 121 / Onay Kanunu No 3534) hem de yapı taşıma işleri yapan bir Avrupa şirketi için geçerli sayılan en iyi uygulamalara aykırıdır.

UTN’nin tavsiyeleri

UTN, Bresser’in, zamanında, “temel öneme sahip teknik bilgi ve tecrübe tedarikçisi” olarak ağırlığını kullanmış ve “ana müteahhit (Er-Bu İnşaat) ve/veya DSİ ile birlikte, paydaşların projenin geliştirilme ve uygulanma safhalarına katılabilmeleri için yeterince imkan tanımaya yönelik prosedürler bulunmasını sağlama konusunda işi daha sıkı tutmuş olması” gerektiğini belirtmektedir. UTN, bu durumun, OECD Rehberi’nin kıstaslarının beklentilerini yerine getirmek için gerekli ayrıntılı incelemenin Bresser tarafından tam olarak gerçekleştirilmemiş olduğunu gösterdiğini belirtmektedir. UTN, ayrıca, Bresser’in ayrıntılı inceleme yapılması yönünde belli bir çaba sarf ettiğini ama bu tedbirlerin Rehber tarafından saptanan beklentileri tam olarak karşılamak için yeterli olmadıklarını belirtmiştir. UTN, şirket tarafından daha yapılı bir yaklaşım benimsenmesini ve şirketin risk yönetimi sisteminde şirket dışından risklerin daha net bir şekilde yer almasını tavsiye etmiştir.

Bütün şirketlerin ayrıntılı inceleme gerçekleştirme sorumluluğu vardır.

Bu karar, uluslararası iş dünyası bakımından dikkate değerdir çünkü KOBİ’ler de dahil olmak üzere bütün şirketlerin Rehber kapsamında riske dayalı ayrıntılı inceleme gerçekleştirme sorumluluğu olduğunu teyit etmektedir. UTN, “işletmenin büyük veya küçük olmasının, ayrıntılı inceleme gerçekleştirme sorumluluğunu etkilememekle beraber, şirketin ayrıntılı incelemeyi gerçekleştirme şeklini etkileyebileceğini” kabul etmektedir.

Ayrıca, şu da dikkate değerdir ki, Hollanda UTN, kültür haklarının insan haklarının bir parçası olduğunu ve, dolayısıyla, büyüklükleri ve tedarik zincirindeki konumları her ne olursa olsun uluslararası işletmelerin insan hakları kapsamında yer alan kültür hakları ve kültürel miras ve kültürel mirasın korunması hakkı üzerindeki olası olumsuz etkileri riske dayalı ayrıntılı inceleme süreçlerine dahil etmeleri gerektiğini teyit etmektedir.

Proje, paydaşların görüşlerinin alınması hakkını ihlal etmeye devam etmektedir.

Bresser’in seçili mimari unsurların taşınmasında Er-Bu ve DSİ’ye yardım etmeye devam ettiğinin gözlemlenmesi endişe vericidir. 6 Ağustos günü, tarihi hamam, ve 10 Eylül günü, İmam Abdullah Türbesi, Zeynel Bey Türbesinin taşınmasında kullanılanlara benzer teknikler kullanılarak taşınmıştır. Üstelik bu işler daha da az şeffaf/halka daha da az açık bir şekilde yapılmıştır. Proje, yöre halkı ve kültürel mirasın korunması alanında uzman bağımsız taraflar da dahil olmak üzere ilgili paydaşların geniş kesimlerini, anıtların seçilmesi, taşıma yöntemi ve anıtların yerleştirileceği yer konularında dışarıda tutmaya devam etmektedir.

Nihai beyanda Bresser’in eylem ve politikalarının Rehber’in saptadığı beklentileri tam olarak yerine getirmediği net olarak belirtilmiş iken, Bresser’in davranışında hemen hemen hiçbir değişiklik yapmadan Hasankeyf anıtlarının taşınmasına katılmaya devam etmesi, etik kurumsal davranış ile ekonomik değer yaratımı arasındaki olası sinerjilerin saptanmasında ticari işletmelere yardımcı olunması hususunda OECD Rehberi’nin nasıl bir işlevi olduğu konusunda akla sorular getirmektedir.

Bresser’i, kültürel miras koruma projesi Rehber’de saptanan beklentileri karşılayacak şekilde yürütülene kadar Hasankeyf’teki bütün çalışmaları durdurmaya davet ediyoruz.

Daha fazla bilgi için lütfen aşağıdakilere başvurunuz:

Linkler

  • OECD Çokuluslu Şirketler Rehberi: https://www.ticaret.gov.tr/portal/content/conn/UCM/path/Contribution%20Folders/web/Yat%c4%b1r%c4%b1m/Yurtd%c4%b1%c5%9f%c4%b1na%20Yat%c4%b1r%c4%b1m/ekler/oecd_CUSR_TR_tercume_PDF.pdf?lvehttps://www.ticaret.gov.tr/portal/content/conn/UCM/path/Contribution%20Folders/web/Yat%c4%b1r%c4%b1m/Yurtd%c4%b1%c5%9f%c4%b1na%20Yat%c4%b1r%c4%b1m/ekler/oecd_CUSR_TR_tercume_PDF.pdf?lve
  • Hollanda UTN’nin nihai beyanı (İngilize): https://www.oecdguidelines.nl/documents/publication/2018/08/20/fs-fivas-the-initiative-to-keep-hasankeyf-alive-and-hasankeyf-matters-vs-bresser
  • Hollanda UTN’nin nihai beyanı (Türkçe): https://drive.google.com/file/d/16uSnRUp_RFhL0pv7MGVUSLR0uzC3L6xr/view
  • Bresser: https://www.bresser.nu/
  • Er-Bu İnşaat: http://www.erbuinsaat.com/
  • Hasankeyf’i Yaşatma Girişimi: http://www.hasankeyfgirisimi.net/?lang=tr
  • Hasankeyf Matters: http://www.hasankeyfmatters.com/
  • FIVAS – Uluslararası Su Araştırmaları Kurumu: http://fivas.org/
  • Mimari Mirasının Korunması Hakkında Avrupa Konseyi Sözleşmesi’ne (CETS 121 / Onay Kanunu No 3534 ): http://teftis.kulturturizm.gov.tr/TR,14268/avrupa-mimari-mirasinin-korunmasi-sozlesmesi.html

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>